Na Regout

 
Regout als Nouveau Riche

Regout als Nouveau Riche

Het verhaal van ‘nieuw’ en ‘oud geld’ is van alle tijden. Hoe rijk ook, Regout werd door de Maastrichtse bovenlaag van toen met de nek aangekeken en niet in hun kringen geaccepteerd. Hoe graag Petrus dat ook wilde. Het was voor hem een blijvende bron van frustratie, die leidde tot een enorme dorst naar compensatie. De buitenissige vormen die hij gaf aan het uitstallen van zijn rijkdom getuigen daarvan. En zijn pronken met de bewijzen van zijn vriendschap met het koninklijk huis, en zijn pauselijke onderscheidingen.

Tot zijn grote spijt werd Petrus pas aan het einde van zijn leven toegelaten tot de Grote Sociëteit in Maastricht, en werd hij ook nooit tot de adelstand verheven. Zijn zoon heeft nog een vergeefs verzoek ingediend om ‘van Vaeshartelt’ aan zijn naam te mogen toevoegen.

Latere waardering

Latere waardering

De reputatie van Regout is in Maastricht lang omstreden gebleven. Zijn naam is altijd verbonden gebleven met de beroerde woon- en werkomstandigheden, waarmee de vroege industrialisatie gepaard ging. Het is natuurlijk, in de 21e eeuw, moeilijk oordelen over het optreden van Regout halverwege de 19e eeuw. Zekerheid is er over het hardvochtig opereren van zijn zonen aan het einde van die eeuw: dat weten we van hun antwoorden in de parlementaire enquete, die heeft geleid tot het Kinderwetje van van Houten en tot de eerste vormen van sociale wetgeving.

Van Petrus bestaat het beeld, dat hij ‘streng doch rechtvaardig’ was, een strenge vader/patron voor de arbeiders in zijn fabrieken. Zijn vrouw Aldegonde zeker had een goede naam. En toen Petrus en Aldegonde op 17 juni 1875 hun 50-jarige bruiloft op Vaeshartelt vierden hebben zij alle arbeiders uitgenodigd. En die zijn, 2300 in getal, met hun geschenken, met vaandels en fanfares, massaal gekomen: ‘Zingende bereikte de massa Vaeshartelt, waar zij voor de terrassen in eerbiedige adoratie voor den industrie-koning knielde’, aldus de socialist Ubachs. Het verhaal gaat dat na afloop van het feest velen de weg terug naar huis niet hebben gevonden, en hebben overnacht in de velden rondom Vaeshartelt.

Drie jaar later, in het begin van 1878, overleed Regout op zijn landgoed Vaeshartelt. In hetzelfde jaar overleed ook zijn echtgenote Aldegonde. Beide zijn bijgezet in de crypte van de familie aan de Markt in Meerssen.

Grafmonument

Grafmonument

Tot ver in de 20e eeuw was Vaeshartelt grondgebied van de Gemeente Meerssen. (Meerssen strekte zich uit tot aan de stadsmuren van Wyck, zodat ook het station van Maastricht destijds op Meerssense grond is gebouwd). De Meerssense Basiliek was voor de bewoners van Vaeshartelt dan ook de parochiekerk. Petrus Regout liet voor hem en zijn nazaten bij de Basiliek een crypte met 122 graven oprichten. De crypte kreeg ook een plaatsje in het Album.

Regouts nazaten op Vaeshartelt

Regouts nazaten op Vaeshartelt

Petrus Regout liet Vaeshartelt na aan zijn jongste zoon Johan Hubert Gustave, die was geboren in 1839 en overleed in 1923. Deze Johan Gustave maakte van Vaeshartelt met zijn uitgestrekte landerijen een efficiënt fruitbedrijf. Hij liet een aantal van de uitbundige bouwsels en decoraties van zijn vader verwijderen. In 1890 kreeg Vaeshartelt een ‘echte’ toren in de vorm van de koepel boven de ingangspoort in de oostvleugel. Die kwam in de plaats van de ‘schijntoren’ op de kopse kant van het ‘Paleisje’.

In 1907, ruim voor het overlijden van Gustave Regout, werd diens zoon Edouard eigenaar-bewoner van Vaeshartelt. Die was geboren in 1877, dus kort voor het overlijden van opa Petrus. Ook Edouard staat te boek als landeigenaar-fruitteler. Hij trouwde in 1918 met de 19 jaar jongere Henriëtte van der Does de Willebois. Het werd geen gelukkig huwelijk, dat op 11 juni 1939 een tragisch einde kreeg. Toen heeft Edouard haar, in de Oostvleugel van Vaeshartelt dichtbij de hoofdingang, met zijn jachtgeweer om het leven gebracht. De zaterdag daarop werd Henriëtte in alle vroegte ten grave gedragen naar het nabijgelegen kerkhof in Rothem.

Edouard werd gevangen gezet om tijdens de Duitse bezetting snel weer vrij te komen. Hij overleed kort na de oorlog in 1947. Ze hadden twee kinderen, Adhémar uit 1919 en Odette uit 1920. Odette stierf kort na haar moeders dood in 1941. Adhémar overleed in 1953 aan de gevolgen van een auto-ongeluk in Zweden, waar hij op vakantie was. Er waren in de tak van Gustave geen erfgenamen meer en de erven besloten Vaeshartelt te verkopen.

Zo hebben de Regouts, Petrus en zijn nazaten, ongeveer 100 jaar lang hun stempel gedrukt op Buitenplaats Vaeshartelt, van 1851 tot 1954. Vooral Petrus zelf heeft zijn sporen nagelaten, middels de aanleg van het park en de uitbreiding met de Fumoir, en niet te vergeten in de vorm van het Album. met zijn fantastische prenten.

Vaeshartelt: bedrijventerrein, jeugdherberg, partycentrum

Vaeshartelt: bedrijventerrein, jeugdherberg, partycentrum

Toen Vaeshartelt te koop kwam, was de Gemeente Maastricht de eerste gegadigde om het landgoed te kopen. Vaeshartelt was toen nog steeds 118 hectare groot, het strekte zich uit over het gebied tussen de Geul, de Kanjel en de Maas, dus tot ver in de richting van Limmel en inclusief Meerssenhoven. De Gemeente kocht Vaeshartelt in zijn geheel en hield het grootste deel van het landgoed voor zichzelf om daarop Bedrijventerrein Beatrixhaven aan te leggen. Kasteel Vaeshartelt en park werden doorverkocht aan de familie Moens uit Katwijk, die er een jeugdherberg in vestigde. Het boerderijcomplex werd verhuurd aan de families Roosen en Hamers, de Bloemenheuf was door de erven Regout al verkocht aan de familie van den Booren, die lange tijd voor de Regouts als beheerder optrad.

Driekwart van Buitenplaats Vaeshartelt en een groot gedeelte van de Lusthof, die de landgoederenzone in de 19e eeuw is geweest, viel ten offer aan de oprukkende industrie. De kastelen, voorname villa’s en monumentale boerderijen werden van elkaar geïsoleerd en aan de beleving van de landgoederenzone als één geheel kwam een einde.

Kasteel Vaeshartelt zelf werd dus, met het park, in 1954 eigendom van de familie Moens, en zou dat blijven tot eind 1992. In totaal 7 ha restte er van de Buitenplaats van 118 ha. De familie Moens huurde Vaeshartelt overigens al sinds 1950 van de Regouts.

In de jaren van de jeugdherberg hebben vele duizenden jongeren Vaeshartelt bezocht. Als vakantieadres, voor werkweken en voor de intekenfeesten, die er in de weekends vaak werden georganiseerd. Dat was tot ongeveer 1985. Toen werden delen van Vaeshartelt onderverhuurd aan de gebroeders Vreeken uit Haarlem. Vaeshartelt werd opvangcentrum voor ongeveer 100 Tamils uit Sri Lanka, en daarna party centrum. Dat waren de jaren van achteruitgang en verloedering. De gebouwen raakten in ernstig verval, de grote zeilen op de daken hielpen daar niet aan. Veel van de beelden en decoraties zijn in die periode uit de gebouwen en het park verdwenen, het park zelf werd een wildernis. Vaeshartelt leek in het begin van de jaren ’90 reddeloos verloren.

Aankoop door de Limburgse Volkshogeschool in 1992

Aankoop door de Limburgse Volkshogeschool in 1992

Kort na de Tweede Wereldoorlog werd in Valkenburg de Limburgse Volkshogeschool gesticht: een instelling voor volwasseneneducatie, die – in een tijd dat nog maar weinig mensen aan een universiteit studeerden - academische kennis breed wilde verbreiden. Met als achterliggende doelen: een bijdrage aan de maatschappelijke wederopbouw, en het vervullen van een brugfunctie tussen het Franse en Duitse taal- en cultuurgebied (waar Limburg een wig tussen vormt), om zo aan een nieuw Europa te bouwen.

De volkshogeschool hanteerde het pedagogische principe van het residentieel leren: intensieve meerdaagse cursussen waarin de capaciteiten van hoofd, hart en hand gelijkelijk werden aangesproken. De volkshogeschool was een laboratorium voor het leren van sociale vernieuwing.

In 1988 fuseerden de Valkenburgse Volkshogeschool, Vormingscentrum De Klinkenberg in Rothem-Meerssen en het Europahuis in Bemelen tot Driekant opleiding & advies. Driekant ontwikkelde zich voorspoedig en had behoefte aan een ruimere accommodatie. De mogelijkheid daartoe boden het vervallen landgoed en Kasteel Vaeshartelt.

Redding en herstel van de buitenplaats

Redding en herstel van de buitenplaats

Voor het herstel van Vaeshartelt zijn er verschillende plannen gemaakt door diverse initiatiefnemers. Maar de staat van gebouwen en park was zo slecht, dat geen van die initiatiefnemers heeft doorgezet. De noodzakelijke investering was zo groot dat die nauwelijks rendabel te maken leek.

Dat probleem was er ook voor Driekant. Als ideële en deels gesubsidiëerde instelling had het geen vermogen kunnen opbouwen. Aan de andere kant: Driekant had een grote populatie aan cursisten en goed lopende cursussen, en werkte met een lange horizon.

In december 1992 werden kasteel en park (in totaal 7 ha) aangekocht van de Erven Moens, in 1993 zijn de plannen voor de restauratie en uitbreiding uitgewerkt en is de financiering geregeld. In november 1993 nam de restauratie een aanvang en op 1 januari 1995 opende Conferentiecentrum Vaeshartelt zijn poorten voor de eerste gasten en cursisten.

Dat was nog maar het begin van de grootscheepse rehabilitatie van Buitenplaats Vaeshartelt: stap voor stap werden nieuwe onderdelen van de Buitenplaats ‘aangeraakt’ en in ere hersteld.

1993-1994 restauratie en uitbreiding van kasteel Vaeshartelt tot conferentiehotel
1 januari 1995 opening van Conferentiehotel Vaeshartelt
7 mei 1995 officiële opening van Kasteel Vaeshartelt na restauratie en uitbreiding, door Minister Jo Ritzen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (incl. Monumentenzorg)
1998-1999 restauratie van de zogenaamde ‘boerderij Hamers’ en herbestemming als kantoor voor Driekant
2005 herbouw van de witte schuur als onderdeel van het boerderijcomplex, aanleg van de Geheime Tuin als tweede binnentuin in het kasteelcomplex, aanleg van een ondergrondse berging en terrassen
17 september officiële opening van de nieuwe gedeelten van de Buitenplaats door Maria van der Hoeven, Minister van O, C & W (waaronder Monumentenzorg)
2008 aanleg van de definitieve parkeerplaats, reconstructie van het park
2011-2012 uitbreiding van de Buitenplaats met de Bloemenheuf en aanleg van de Tuinen van Vaeshartelt met Bijenpaviljoen, toevoeging van de Weide voor den Pachter en het Sterrenbos
2013 renovatie van de gastenkamers
  Voor de komende jaren staan er nog verschillende projecten op stapel. Het conferentiehotel krijgt een nieuwe entree en een gastvrij ‘kloppend hart’. De parkafscheiding uit de tijd van Petrus Regout zal worden gereconstrueerd, net zoals het luisterrijke Grand Canal met zijn Grande Cascade.

Schrijf u in voor de nieuwsbrief